İki yatırımcı aynı piyasa haberini görüp aynı hisseyi almaya karar verebilir. Ancak bu karara ulaşma biçimleri farklı olabilir. Biri önceden belirlenmiş veri göstergelerinin ve işlem kurallarının karşılanıp karşılanmadığını kontrol eder. Diğeri şirketin durumunu, piyasanın havasını ve kendi deneyimini birlikte değerlendirir. Nicel alım satım ile isteğe bağlı alım satım arasındaki temel fark, kararı neyin yönlendirdiğidir.
Nicel alım satım, işlem fırsatlarını araştırmak için veri, istatistiksel yöntemler ve açık kurallar kullanır. Bir araştırmacı, belirli bir dönemde yükselen varlıkların sonraki dönemde de yükselme eğiliminde olup olmadığını sorabilir. Ardından ölçüm aralığını, alım ve satım koşullarını, ayrıca risk sınırlarını tanımlar. Fikri geçmiş veriler üzerinde sınar; daha sonra daha önce kullanılmamış verilerde ve gerçek işlemlerde geçerliliğini izler. Model işlem sinyali üretebilir ve emirler otomatik olarak ya da bir yatırımcının incelemesinden sonra uygulanabilir. Dolayısıyla “nicel” sözcüğü kararın nasıl oluşturulduğunu anlatır; her işlemin bütünüyle otomatik olması gerektiğini söylemez.
İsteğe bağlı alım satımda ise kararın merkezinde insan değerlendirmesi vardır. Yatırımcı finansal raporları okuyabilir, sektör gelişmelerini ve ekonomik politikaları inceleyebilir, piyasa davranışını yorumlayabilir. Sonrasında bir pozisyon açmaya, değiştirmeye veya kapatmaya karar verir. Bu yaklaşım gelişigüzel işlem yapmak anlamına gelmez. Disiplinli bir yatırımcı kararlarının gerekçesini kaydedebilir, pozisyon büyüklüğünü sınırlayabilir ve bir risk planına bağlı kalabilir. Ancak karşılaşabileceği her durumu önceden sabit bir kurala dönüştürmesi gerekmez.
Araştırma biçimleri nasıl ayrılır?
Nicel araştırma, çok sayıda gözlem üzerinde sınanabilecek sorulara yönelir. Bir sinyal farklı piyasa koşullarında işe yarıyor mu? İşlem maliyetleri çıkarıldıktan sonra hâlâ anlamlı mı? Geçmiş verilerle yapılan testler, stratejinin kurallarını oluştururken kullanılmayan verilerle desteklenebilir. Böylece geçmişte görülen başarının tesadüf veya aşırı uyum sonucu olup olmadığı daha iyi anlaşılabilir.
İsteğe bağlı araştırma çoğu zaman belirli bir olayı derinlemesine ele alır. Bir şirketin kârı neden değişti? Yönetimin açıklaması finansal rakamlarla tutarlı mı? Yeni bir gelişme, ilk yatırım gerekçesini değiştirdi mi? Bu yaklaşım, güvenilir biçimde sayısallaştırılması zor ayrıntıları değerlendirebilir. Ne var ki sonuçların kalitesi, yatırımcının muhakemesine ve bu muhakemeyi ne kadar tutarlı uyguladığına bağlıdır.
Ölçek ve uygulama açısından da farklar vardır. Nicel bir sistem çok sayıda finansal aracı aynı anda izleyebilir ve tanımlanan koşullar gerçekleştiğinde tepki verebilir. Kurallara bağlılık, karar anındaki tereddüdü azaltabilir. Yine de fiyat kayması, yetersiz likidite veya teknik arızalar gerçek sonucu etkileyebilir. İsteğe bağlı işlem yapan biri beklenmedik bilgiler karşısında planını hızla değiştirebilir. Bu esneklik yararlı olabilir; fakat yorgunluk, aşırı güven veya bir kaybın ardından hissedilen baskı da kararları etkileyebilir.
İki yöntem de belirsizliği ortadan kaldırmaz. Nicel alım satımda önemli tehlikelerden biri, geçmiş verilerde görülen bir örüntüyü kalıcı bir üstünlük sanmaktır. Veri hataları, işlem tarihinde henüz bilinmeyen bilgilerin teste sızması veya geriye dönük sonuçları güzelleştirmek için parametrelerin tekrar tekrar değiştirilmesi yanıltıcı bir başarı görüntüsü yaratabilir. Sağlam biçimde test edilmiş bir model bile piyasa yapısı, rekabet veya maliyetler değiştiğinde zayıflayabilir.
İsteğe bağlı alım satımda ise kişisel değerlendirmenin gerçekten ne kadar değer kattığını ölçmek güç olabilir. Bir yatırımcı sıra dışı bir olayı iyi yorumlayabilir, fakat yüzlerce fırsata aynı düzeyde dikkat ayıramayabilir. İşlemlerin nedenleri kaydedilmezse kazançları beceriye, kayıpları şansa bağlamak kolaylaşır. Yazılı karar kayıtları ve düzenli değerlendirme, yöntemin güçlü ve zayıf yönlerini görmeyi kolaylaştırır.
Örneğin bir şirket beklentilerin üzerinde kâr açıkladığında, nicel strateji sürprizin büyüklüğünü, ilk fiyat hareketini ve işlem hacmini önceden tanımlanmış ölçütlere göre değerlendirebilir. İsteğe bağlı işlem yapan bir yatırımcı ise yönetimin açıklamalarını okuyarak büyümenin kalıcı bir iyileşmeden kaynaklanıp kaynaklanmadığını tartabilir. Her ikisi de aynı rapordan yararlanır; ayrıldıkları nokta, bilgiyi işleme ve karara dönüştürme biçimleridir.
Bu yaklaşımlar birlikte de kullanılabilir. İnsan bir piyasa varsayımı geliştirip onu verilerle sınayabilir. Model olası fırsatları belirlerken yatırımcı olağan dışı gelişmeleri veya şüpheli verileri inceleyebilir. Bunun işe yaraması için görevlerin önceden açıklığa kavuşturulması gerekir: Hangi kararları model verir? İnsan ne zaman müdahale edebilir? Müdahalenin sonuçları nasıl değerlendirilecektir?
Bir yöntemin adından çok, ele alınan göreve uygunluğu önemlidir. İlgili bilgiler güvenilir biçimde ölçülebiliyor mu? Benzer kararlar sık sık tekrarlanıyor mu? İşlem fikri sınanabilir bir örüntüye mi, yoksa belirli ve karmaşık bir durumun yorumuna mı dayanıyor? Her iki yaklaşımda da açık gerekçeler, gerçekçi maliyet hesapları ve disiplinli risk yönetimi belirleyicidir.