Bir işlem sistemi, piyasadaki fırsatları belirlemek için istatistiksel bir model kullanabilir ve ardından emirleri yazılım aracılığıyla iletebilir. Bu iki işlev sıklıkla birlikte çalıştığı için “kantitatif işlem” ve “algoritmik işlem” terimleri zaman zaman birbirinin yerine kullanılır. Yine de aralarındaki vurgu farkını anlamak yararlıdır: Kantitatif işlem, verilerden nasıl bir işlem kararı çıkarıldığına odaklanır. Algoritmik işlem ise önceden tanımlanmış kuralların işlem sürecinde bilgisayar tarafından nasıl uygulandığını öne çıkarır.
Aralarında kesin bir sınır yoktur. Bir algoritma yalnızca emir göndermekle kalmayıp işlem sinyali de üretebilir. Kantitatif bir modelin verdiği sinyal ise uygulanmadan önce bir uzman tarafından incelenebilir. Bu ayrım, sistemin hangi aşamada ne yaptığını ve hangi risklerle karşılaşabileceğini görmek için kullanışlıdır.
## Kantitatif işlem nedir?
Kantitatif işlem, test edilebilir işlem kuralları geliştirmek için matematikten, istatistikten ve hesaplama yöntemlerinden yararlanır. Araştırmacılar fiyatları, işlem hacmini, şirketlerin finansal verilerini veya başka değişkenleri inceleyerek belirli bir piyasa davranışının tutarlı bir stratejiye temel oluşturup oluşturamayacağını araştırır.
Örneğin geçmişte belirli bir ilişki içinde hareket etmiş iki varlığın fiyatları birbirinden uzaklaşmış olsun. Araştırmacı, bu farkın daha sonra daralma eğiliminde olup olmadığını test edebilir. Bunun için grafikte dikkat çekici bir şekil görmek yeterli değildir. İlişkinin nasıl ölçüleceği tanımlanmalı, farklı dönemlerde sınanmalı, olası kayıplar değerlendirilmeli ve işlem maliyetleri hesaba katılmalıdır.
Güçlü görünen bir geçmiş performans da tek başına stratejinin işe yarayacağını kanıtlamaz. Sonuçlar yanlı verilerden, karar anında mevcut olmayan bilgilerin yanlışlıkla kullanılmasından veya kuralların geçmiş verilere aşırı uyarlanmasından kaynaklanabilir. Bu nedenle sağlam bir araştırma, fikrin geliştirilirken kullanılan verilerin dışında da makul sonuçlar verip vermediğine bakar.
Kantitatif yaklaşım tüm sürecin otomatik olmasını gerektirmez. Model bir yatırımcının değerlendireceği sinyaller üretebilir ya da pozisyonları belirleyip emirleri ileten otomatik bir sisteme bağlanabilir.
## Algoritmik işlem nedir?
Algoritmik işlemde bilgisayar, belirlenmiş talimatlara göre işlem görevlerini yerine getirir. Bir program fiyat koşulunu izleyebilir, emir büyüklüğünü hesaplayabilir, emir gönderebilir veya piyasa değiştiğinde mevcut emri güncelleyip iptal edebilir.
Yaygın kullanım alanlarından biri büyük emirlerin uygulanmasıdır. Bir yatırımcının yüksek miktarda hisse almaya karar verdiğini düşünelim. Emrin tamamını tek seferde göndermek, gerçekleşen fiyatı olumsuz etkileyebilir. Bir yürütme algoritması emri daha küçük parçalara ayırıp bunları zamana, piyasa hacmine veya başka koşullara göre iletebilir. Buradaki temel görevi, önceden verilmiş kararı işlem maliyetini ve piyasa etkisini gözeterek uygulamaktır.
Bununla birlikte “algoritmik işlem” daha geniş bir anlamda da kullanılır. Bazı algoritmalar hangi varlığın alınıp satılacağına ve pozisyonun büyüklüğüne de karar verir. Dolayısıyla algoritmik ve kantitatif işlemler uygulamada önemli ölçüde örtüşebilir.
## Fark hangi noktada önem kazanır?
Kantitatif bir strateji değerlendirilirken veri kalitesi, sinyalin dayandığı gerekçe, testlerin güvenilirliği ve alınan riskler sorgulanır. Emirleri uygulayan bir algoritma değerlendirilirken bunlara emir zamanlaması, likidite, kayma, sistemin güvenilirliği ve kısmen gerçekleşen emirlerin yönetimi gibi konular eklenir.
Bu konular gerçek işlemlerde bir araya gelir. Modelin saptadığı fırsat, emir gerçekleşmeden ortadan kalkabilir. Öte yandan çok hızlı çalışan bir algoritma, yeterince sınanmamış bir sinyali güvenilir hâle getirmez. Sonuç, hem kararın niteliğine hem de işlemin hangi fiyat ve maliyetle tamamlandığına bağlıdır.
Risk kaynakları da farklılaşabilir. Kantitatif araştırma veri yanlılığına, aşırı uyuma ve piyasa davranışındaki değişimlere karşı hassastır. Otomatik emir yürütme ise geciken verilerle, sınırlı likiditeyle, beklenmedik emir durumlarıyla ve teknik hatalarla başa çıkmalıdır. Bu yüzden kontroller, sinyalin üretilmesinden işlemin tamamlanmasına kadar bütün süreci kapsamalıdır.
## Birlikte nasıl çalışırlar?
Belirli bir momentum örüntüsü gösteren hisseleri seçen bir model düşünelim. Araştırmacılar önce sinyali tanımlar, farklı piyasa koşullarında test eder ve işlem sıklığı ile portföy riski için sınırlar belirler. Strateji uygulanmaya hazır olduğunda bir algoritma hedef pozisyonları emirlere dönüştürebilir, işlem limitlerini kontrol edebilir ve gerçekleşen işlemlere göre pozisyonları güncelleyebilir.
Bu nedenle iki terim arasındaki ayrım, birbirinden tümüyle ayrı iki işlem türünü anlatmaktan çok, sistemin farklı görevlerini anlamaya yarar. Kantitatif yöntemler hangi işlemin neden değerlendirildiğini açıklamaya yardımcı olur; algoritmalar ise karar üretimi dâhil olmak üzere tanımlanmış kuralları uygulayabilir. Bir işlem sistemini gerçekçi biçimde değerlendirmek için araştırmayı, risk yönetimini, işlem maliyetlerini ve fiili gerçekleşmeleri birlikte incelemek gerekir.